Readability

A friend pointed me to this well-written blog post by an unknown Tibetan author (I believe his name is "Tenzin," and I assume he lives in NY, although that doesn't narrow it down much). It outlines the history of readability in the US, as told to him by an ex-editor for the NY Times. It's surprising to me how relatively new all this is, and how rarely it's thought about...

As late as the forties, newspapers were still using language that was too difficult for the common reader. There was no standard, no method, and no thought given to the audience for whom they wrote. The newspapers of the time were written at the 16th grade reading level. Even to this day, the average adult reader reads at an 8th grade level.

They began assessing the "readability" of texts by measuring the difficulty of their vocabulary and sentence structure. Several readability formulas were created that did nothing more than assess difficulty by averaging word and sentence length. Texts with long words and sentences were deemed more difficult than those with short words and sentences. Yet these were incredibly effective tools. Common media were able to edit their output to the 8th-11th grade levels. This simple drop has been shown to increase readership by 50-90%! 

Around this time, corpus-based research was also used to create frequency-based word-lists. These sorts of lists (such as the General Service List, or GSL) had broad applications in education and the development of graded reading material. Some readability formulas (such as the Dale-Chall) make use of them. 

One difficulty we face as students of the Tibetan language is finding level-appropriate reading material. Building reading comprehension is such a difficult task because we start at the most sophisticated levels of literature... If we want to learn a language, it's most beneficial if we can begin with easy-to-read material to build reading comprehension skills... I conclude by paraphrasing from the blog (full text follows):

སྐད་ཡིག་ཉར་ཚགས་དང་དར་སྤེལ་གཏོང་དགོས་ན། སྐད་ཡིད་དེ་ལས་སླ་མོ་ཞིག་ཡིན་པ། ཀློག་སླ་བ། གོ་བ་ལེན་སླ་བ། ཡིད་ལ་འཇགས་སླ་བ་ཞིག་བྱུང་ན། སྐད་ཡིག་དེ་འཕེལ་བར་ཕན་པ་ཆེན་པོ་འབྱུང་།

"If you want to preserve, popularize, and propagate a language, what's really beneficial is if it is easily read and easily understood, and if it's something that easily sticks with you..."

ཨ་རིའི་ཡི་གེ་ཀློག་བདེ་རུ་ཕྱིན་པའི་གསང་བ།

ཁ་ས། ངས་ཨ་རིའི་ནིའུ་ཡོག་དུས་བབ་ (New York Times) ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཟུར་པ་ཞིག་མཇལ་བྱུང་། ཁོང་ད་ལྟ་ལོ་བརྒྱད་བཅུ་ལྷག་ཟིན་ཞིང་། ལོ་བཞི་བཅུ་ལྷག་རིང་གསར་འགྱུར་གྱི་བྱ་བ་བསྒྲུབས་འདུག རྗེས་ལ། ཚགས་པར་དང་དུས་དེབ་ལས་ཁུངས་གཞན་ནས། དམིགས་བསལ་གདན་འདྲེན་བཞུས་ནས། གསར་འགྱུར་གྱི་རྒྱུད་ལམ་དེ་ཚོའི་སྐད་ཡིག་གི་གསལ་ཆ་ལེགས་སུ་གཏོང་བའི་བྱ་བ་ལོ་མང་པོ་གནང་འདུག ཉེ་ཆར་ཁོང་ལ་ཨ་རིའི་གཞུང་ནས་རོགས་དངུལ་འབོར་ཆེན་ཞིག་གནང་ནས་ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་བེད་སྤྱོད་གནང་བའི་ཡིག་ཆ་ཁག་གི་སྐད་ཡིག་གི་སྤུས་ཚད་དང་། སྐད་ཡིག་གི་གསལ་ཆ་ཡར་རྒྱས་ཡོང་བའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་བཞིན་འདུག

ཁོང་གིས་ང་ལ་གསུངས་པར། སྤྱི་ལོ་༡༩༤༠ནས་༡༩༧༠བར་ལ། ཨ་རིའི་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཡིག་ཐོག་གི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་དེ་རྙོག་ཟིང་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཀློག་པ་པོ་ལ་བསམ་གཞིགས་མེད་པར། རང་གི་རྩོམ་སྟངས་དང་འབྲི་སྟངས་ངན་པ་རྣམས་ལ་ཆེས་བཞེན་པ་ཆེན་པོ་སླེབས་ནས། ཚིག་མཁྲེགས་པོ་དང་། ཚིག་གྲུབ་རིང་པོ། ཚིག་གི་གཅོད་སྟངས་དང་སྦྲེལ་སྟངས་ལ་ཚད་གཞི་མེད་པར་བརྟེན། ཨ་རིའི་ཡིག་ཆ་དེ་ཚོ་རྙོག་ཟིང་ཆེ་ལ། ཡིག་རྙོག་མང་བ། ད་དུང་ནང་དོན་གསལ་པོ་མེད།

དེར་བརྟེན། ཨ་རིའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཚགས་པར་དང་དུས་དེབ། དེ་བཞིན་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ཞིག་གི་གོ་བ་ལེན་ཐུབ་ཀྱི་མེད། མཐའ་ན་སློབ་གྲྭའི་སློབ་དེབ་ནང་གི་ཡི་གེ་དེ་དག་ཀྱང་གསལ་པོ་མེད་པས་ན། སློབ་མས་གོ་བ་ལེན་ཐུབ་ཀྱི་མེད། དེས་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱི་ལ་གྱོང་གུན་དང་དཀའ་ངལ་མང་པོ་སྤྲད།

རྗེས་ལ། ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ནང་ལ་དཀའ་ངལ་དེ་ཚོའི་སྐོར་ལ་བསམ་འཆར་སླེབས་ནས། གཞུང་གིས་གཏན་འབེབ་ཤིག་བཟོ་རྩིས་བྱས་པས་ན། དེར་གསར་འགྱུར་སྡེ་ཁག་དང་རྒྱུད་ལམ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་སྤེལ་ནས། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་གཏམ་བརྗོད་རང་དབང་ལ་ཐེ་འཇུས་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཅེས་ཟེར། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས། “བྱས་ན། ཁྱེད་ཚོ་ཚོགས་པ་ཁག་དང་མི་སྒེར་གྱིས་ལས་འགུལ་ཞིག་སྤེལ་ནས། སྐད་ཡིག་གི་གསལ་ཆ་དང་གོ་སླའི་སྤྲུས་ཚད་ལེགས་བཅོས་བྱེད་རོགས།“ཅེས་མངགས།

སྐབས་དེ་དུས། གུས་པའི་ངོ་ཤེས་དེ་ནིའུ་ཡོག་དུས་བབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་རྒན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ཚོས་ལས་ཁུངས་ནང་གྲོས་བསྡུར་བྱས་རྗེས། གཤམ་གསལ་གྱི་གཏན་འབེབ་རྣམས་བཟོས་འདུག གཏན་འབེབ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས། ནིའུ་ཡོག་དུས་བབ་ཀྱི་ཚགས་པར་དེ་ཀློག་བདེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང་། གོ་སླ་རུ་ཕྱིན་ནས། ཚགས་པར་ཉོ་མཁན་ཤིན་དུ་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱུང་འདུག ལས་འགུལ་འདི་རྗེས་སུ་ཨ་རིའི་ཚགས་པར་དང་རྒྱུད་ལམ་གཞན་ལ་ཁྱབ་འདུག ཨ་རིའི་ཕན་ཀྲ་ཀན་ཟེར་བའི་དམག་སྒར་དང་། དེ་བཞིན་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་ནས་ཀྱང་གོང་གི་གཏན་འབེབ་ལྟ་བུ་ལག་བསྟར་བྱས་སྟབས། ཨ་རིའི་ནང་བྲིས་སྟབས་བདེ་རུ་གཏོང་ཐུབ་པ་དང་། དེས་རྩོམ་གྱི་གོ་བརྡ་བཀྲོལ་བར་ཕན་པ་ཤིན་དུ་བྱུང་འདུག ནིའུ་ཡོག་དུས་བབ་ཀྱི་གཏན་འབེབ་ནི་འདི་ལྟར་རེད་འདུག

༡༽ ནིའུ་ཡོག་གི་དུས་བབ་ཚགས་ཤོག་དེའི་སྐད་ཡིག་གི་ཚད་དེ་ཨ་རིའི་འཛིན་གྲྭ་བཅུ་པ་དང་བཅུ་གཅིག་གིས་ཕྲུ་གུས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས།

༢༽ ཚགས་པར་འགོད་མཁན་གྱིས། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཚིག་རྐང་དེ་བཅུ་གཉིས་ལས་རྒལ་མི་ཆོག

༣༽ བརྗོད་བྱའི་མིང་ཚིག་དེ་དག་རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་གཙོ་བོ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་པ་དང་། གལ་ཏེ་རྒྱུན་སྤྱོད་མིན་པའི་ཆེད་ལས་ཐ་སྙད་ཡིན་ན། ངེས་པར་དུ་ཐ་སྙད་དེའི་ནང་དོན་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་དགོས།

༤༽ རྩོམ་གཅིག་གི་ནང་དམིགས་བསལ་ཐ་སྙད་དམ། ཆེད་ལས་ཐ་སྙད་བཞི་ལས་མང་བ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མི་ཆོག

གོང་གི་གཏན་འབེབ་དེས། ནིའུ་ཡོག་དུབ་བབ་ཚགས་པར་དེ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་གོ་བདེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཀློག་བདེ་རུ་ཕྱིན་ནས། མང་ཚོགས་ཀྱིས་དགའ་སྣང་དང་གཅེས་སྤྲད་བྱེད་པའི་ཚགས་པར་ལེགས་ཤོས་ཤིག་ལ་འགྱུར་འདུག

ངའི་གྲོགས་པོ་དེས་གསུངས་རྒྱུར། སྐབས་དེ་དུས། རྩོམ་པ་པོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྩོམ་སྟངས་ལ་སྒྱུར་བ་ཆེན་པོ་གཏོང་དགོས་བྱུང་ཡོད། རྩོམ་པ་པོ་ལ་ལས་རྩོམ་འབྲི་མཚམས་བཞག་སོང་། ཁ་ཤས་ནི། རྩོམ་གྱི་མ་གཞི་དེ་ཉིན་གཅིག་ལ་བྲིས། དེ་ལ་ཉིན་གསུམ་གྱི་བཟོ་བཅོས་རྒྱབ་དགོས་པ་ཡང་བྱུང་སོང་། ཡིན་ནའི། གོང་གི་གཏན་འབེབ་དེས་ཨ་རིའི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁ་གསལ་བ་དང་། གོ་སླ་བ་ཡོང་བར་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་གསུངས། ཁོང་གིས་མཐར་གསུངས་རྒྱུར། སྐད་ཡིག་ཉར་ཚགས་དང་དར་སྤེལ་གཏོང་དགོས་ན། སྐད་ཡིག་དེ་ལས་སླ་མོ་ཞིག་ཡིན་པ། ཀློག་སླ་བ། གོ་བ་ལེན་སླ་བ། ཡིད་ལ་འཇགས་སླ་བ་ཞིག་བྱུང་ན། སྐད་ཡིག་དེ་འཕེལ་བར་ཕན་པོ་ཆེན་པོ་འདུག དཔེར་ན། དེང་སང་ཨ་རིའི་ནང་ཡི་གེ་བྲིས་མཁན་མང་ཤོས་དེ་བྱིས་པ་རྣམས་རེད། ཁོང་ཚོས་ཁ་པར་དང་གློག་ཀླད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཡི་གེ་མང་པོ་གཏོང་གི་ཡོད། ཨ་རིའི་ཡི་གེ་དེ་སྐད་ཡིག་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ལས་སླ་བ་ཡོད།

ཁོང་གི་བཀའ་སློབ་དེས་ང་ལ་དྲན་པ་ཞིག་སྟེར་བ་ནི། ང་རང་ལོ་དྲུག་ཙམ་ཡིན་དུས། བོད་ཡིག་སྦྱངས་མགོ་བརྩམས། ཉིན་དང་པོ་དེར། རྒན་ལགས་ཀྱིས། སྦྱང་ཤིང་སྟེང་། སླའོ། ཀ་ཁ་ག་ང་། ཅེས་བྲིས་གནང་བ་དྲན་གྱི་འདུག སྐབས་དེ་དུས་ཁོང་གིས་སླའོ་ཞེས་བྲི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཅི་ཡིན་ནམ།